Tóm tắt
Trách nhiệm pháp lý khi dùng AI được xác định theo vai trò của từng bên khi kết quả do công cụ tạo ra gây hậu quả. Bài viết phân tích nguyên tắc nền, cách phân định theo vai trò và mức độ rủi ro theo Luật Trí tuệ nhân tạo, cùng trách nhiệm trong nội bộ doanh nghiệp.
Câu hỏi sai sót do AI tạo ra thuộc trách nhiệm của ai từng không có câu trả lời rõ ràng. Từ khi Luật Trí tuệ nhân tạo có hiệu lực, đã có khung để phân định. Chi tiết kỹ thuật vẫn tiếp tục được cụ thể hóa trong các văn bản hướng dẫn.
Nguyên tắc nền
Luật xác định trí tuệ nhân tạo là công cụ hỗ trợ, quyết định cuối cùng vẫn thuộc về con người. Từ nguyên tắc này suy ra: việc sử dụng công cụ không làm giảm hay chuyển dịch trách nhiệm của người ra quyết định.
Do đó, doanh nghiệp không thể viện dẫn lỗi của công cụ để miễn trừ trách nhiệm của mình với bên thứ ba.
Phân định trách nhiệm theo vai trò
Luật phân định các vai trò gồm nhà phát triển, nhà cung cấp, bên triển khai, bên nhập khẩu, bên phân phối, người sử dụng và người bị ảnh hưởng, với nghĩa vụ khác nhau.
Doanh nghiệp sử dụng công cụ của bên thứ ba thường ở vai trò bên triển khai hoặc người sử dụng. Nghĩa vụ chính gồm: tự đánh giá mức độ an toàn, lưu giữ hồ sơ, và chịu trách nhiệm khi cơ quan quản lý yêu cầu.
Doanh nghiệp tự phát triển hoặc cung cấp giải pháp cho khách hàng có nghĩa vụ nặng hơn, tương ứng với vai trò nhà phát triển hoặc nhà cung cấp.
Quản lý theo mức độ rủi ro
Luật tiếp cận theo mức độ rủi ro. Hệ thống rủi ro cao được kiểm tra định kỳ hoặc khi có dấu hiệu vi phạm. Hệ thống rủi ro trung bình được giám sát qua báo cáo, kiểm tra chọn mẫu hoặc đánh giá của tổ chức độc lập. Hệ thống rủi ro thấp chỉ được theo dõi, kiểm tra khi có sự cố hoặc phản ánh.
Doanh nghiệp cần tự xác định hệ thống của mình thuộc mức nào, vì nghĩa vụ khác nhau đáng kể.
Trách nhiệm trong nội bộ doanh nghiệp
Bên cạnh trách nhiệm của doanh nghiệp với bên ngoài, cần phân định trong nội bộ: ai chịu trách nhiệm về kết quả của một công việc có sử dụng công cụ.
Nguyên tắc hợp lý là người ký, người phê duyệt chịu trách nhiệm về nội dung, bất kể nội dung đó được soạn bằng cách nào. Nguyên tắc này nên được ghi rõ trong quy chế, vì nếu không, khi có sự cố sẽ phát sinh tranh cãi về việc lỗi thuộc về người soạn, người duyệt hay công cụ.
Khi doanh nghiệp cung cấp dịch vụ có dùng AI
Một tình huống cần xử lý rõ là doanh nghiệp dịch vụ sử dụng công cụ trong quá trình phục vụ khách hàng. Hai câu hỏi phát sinh: có phải thông báo cho khách hàng không, và trách nhiệm thế nào nếu kết quả có sai sót.
Về câu hỏi thứ hai, nguyên tắc chung là doanh nghiệp dịch vụ chịu trách nhiệm với khách hàng theo hợp đồng, bất kể quy trình nội bộ thực hiện bằng cách nào. Về câu hỏi thứ nhất, doanh nghiệp cần đối chiếu với quy định về minh bạch và với cam kết bảo mật trong hợp đồng, vì việc đưa dữ liệu của khách hàng vào công cụ bên thứ ba có thể cần sự đồng ý của khách hàng.
Ứng dụng thực tiễn
Doanh nghiệp cần xác định vai trò của mình theo Luật và tự phân loại mức độ rủi ro của các hệ thống đang sử dụng. Ghi rõ trong quy chế nội bộ nguyên tắc người ký chịu trách nhiệm về nội dung. Lưu hồ sơ về việc tự đánh giá an toàn, vì đây là nghĩa vụ và cũng là bằng chứng khi cần giải trình. Rà soát hợp đồng với nhà cung cấp công cụ về phần trách nhiệm khi có sự cố. Và với doanh nghiệp cung cấp dịch vụ cho khách hàng, làm rõ trong hợp đồng việc có sử dụng công cụ hay không và trách nhiệm tương ứng.
Căn cứ pháp lý: Luật Trí tuệ nhân tạo số 134/2025/QH15; Nghị định 142/2026/NĐ-CP; Thông tư 05/2026/TT-BKHCN; Bộ luật Dân sự số 91/2015/QH13.
Nội dung chuyên môn mang tính tham khảo, theo tài liệu cập nhật đến 01/9/2026; không thay thế tư vấn cho tình huống cụ thể. Quý khách cần đối chiếu văn bản gốc và tình trạng hiệu lực tại thời điểm áp dụng.

