Tóm tắt
Ứng dụng AI trong kế toán đã có mặt ở một số công đoạn, nhưng phạm vi hữu ích hẹp hơn kỳ vọng phổ biến. Bài viết phân định việc AI làm tốt, việc chưa nên giao, nguyên tắc nền khi sử dụng và khung pháp lý theo Luật Trí tuệ nhân tạo năm 2025.
Khoảng cách giữa kỳ vọng và thực tế khi ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong kế toán rất lớn. Nhiều doanh nghiệp đầu tư theo xu hướng rồi thất vọng vì công cụ không làm được việc được giới thiệu. Hiểu đúng phạm vi giúp đầu tư vào chỗ có hiệu quả và đo được.
Khung pháp lý về AI đã có
Trước khi bàn về ứng dụng, cần biết rằng Việt Nam đã có khung pháp lý chuyên ngành. Luật Trí tuệ nhân tạo số 134/2025/QH15 có hiệu lực từ ngày 01/3/2026, cùng Nghị định 142/2026/NĐ-CP có hiệu lực từ ngày 01/5/2026.
Nghĩa vụ trước khi triển khai phụ thuộc vai trò của doanh nghiệp và mức độ rủi ro của hệ thống. Theo Điều 13, hệ thống trí tuệ nhân tạo có rủi ro cao phải được đánh giá sự phù hợp trước khi đưa vào sử dụng; hệ thống thuộc danh mục phải chứng nhận sự phù hợp phải được đánh giá bởi tổ chức đã được đăng ký hoặc thừa nhận theo quy định. Doanh nghiệp cần xác định nghĩa vụ áp dụng, lưu giữ hồ sơ và chịu trách nhiệm về việc sử dụng hệ thống.
Việc AI làm tốt và việc chưa nên giao
Nhóm việc công cụ làm tốt
Bóc tách dữ liệu từ chứng từ. Đọc hóa đơn, chứng từ và chuyển thành dữ liệu có cấu trúc. Đây là ứng dụng trưởng thành nhất.
Phân loại và gợi ý hạch toán. Dựa trên lịch sử, công cụ gợi ý tài khoản hạch toán cho một giao dịch tương tự.
Phát hiện bất thường trong dữ liệu. Tìm các giao dịch lệch khỏi quy luật thông thường để con người kiểm tra.
Tra cứu và tóm tắt tài liệu. Tìm trong khối lượng lớn văn bản, hợp đồng, quy định.
Soạn thảo bản nháp. Văn bản nội bộ, thư trao đổi, mô tả quy trình.
Nhóm việc chưa nên giao
Kết luận về nghiệp vụ có nhiều cách hiểu. Đặc biệt với các tình huống thuế, công cụ có thể đưa ra câu trả lời nghe hợp lý nhưng dẫn sai văn bản hoặc dẫn văn bản đã hết hiệu lực.
Quyết định có hệ quả pháp lý. Ký chứng từ, phê duyệt thanh toán, xác nhận số liệu.
Việc đòi hỏi dữ liệu nội bộ mà công cụ không có. Công cụ không biết thỏa thuận riêng với khách hàng hay quyết định nội bộ chưa được ghi lại.
Nguyên tắc nền khi sử dụng
Luật xác định trí tuệ nhân tạo là công cụ hỗ trợ, quyết định cuối cùng vẫn thuộc về con người. Nguyên tắc này nên được chuyển thành quy định nội bộ cụ thể: mọi kết quả do công cụ tạo ra đều phải có người kiểm tra và chịu trách nhiệm trước khi sử dụng.
Công cụ chung khác công cụ chuyên ngành thế nào
Một phân biệt cần nắm khi lựa chọn. Công cụ đa năng xử lý tốt các việc về ngôn ngữ nhưng không có hiểu biết về quy định của Việt Nam và không truy cập được dữ liệu của doanh nghiệp. Công cụ chuyên ngành được xây dựng cho nghiệp vụ kế toán, có kết nối với dữ liệu và thường được cập nhật theo quy định, nhưng phạm vi hẹp hơn và chi phí cao hơn.
Phần lớn doanh nghiệp cần cả hai cho hai nhóm việc khác nhau, và sai lầm thường gặp là dùng công cụ đa năng cho việc đòi hỏi độ chính xác về quy định. Khi đánh giá một công cụ được giới thiệu là chuyên ngành, câu hỏi cần đặt là nó dựa trên nguồn dữ liệu pháp lý nào và được cập nhật với tần suất ra sao, vì đây là yếu tố quyết định giá trị thực của nó.
Ứng dụng thực tiễn
Điểm khởi đầu hợp lý là nhóm việc bóc tách dữ liệu chứng từ, vì đây là ứng dụng rõ ràng và đo được hiệu quả. Xác định rõ danh mục việc không được giao cho công cụ và đưa vào quy định nội bộ. Rà soát các công cụ đang được nhân sự sử dụng tự phát, vì doanh nghiệp vẫn chịu trách nhiệm dù không chính thức triển khai. Và đối chiếu hiện trạng với nghĩa vụ theo Luật Trí tuệ nhân tạo để biết mình đang ở vai trò nào và phải làm gì.
Căn cứ pháp lý: Luật Trí tuệ nhân tạo số 134/2025/QH15, hiệu lực từ 01/3/2026; Nghị định 142/2026/NĐ-CP, hiệu lực từ 01/5/2026; Thông tư 05/2026/TT-BKHCN; Luật Kế toán số 88/2015/QH13.
Nội dung chuyên môn mang tính tham khảo, theo tài liệu cập nhật đến 01/9/2026; không thay thế tư vấn cho tình huống cụ thể. Quý khách cần đối chiếu văn bản gốc và tình trạng hiệu lực tại thời điểm áp dụng.

