Tóm tắt
Khi nào cần kế toán trưởng phụ thuộc quy mô doanh nghiệp: doanh nghiệp siêu nhỏ được bố trí người phụ trách kế toán, các doanh nghiệp khác chỉ được bố trí tạm tối đa 12 tháng. Bài viết làm rõ điều kiện chức danh, phương án thay thế và trách nhiệm gắn với vị trí này.
Nhiều doanh nghiệp nhỏ gọi người phụ trách sổ sách là kế toán trưởng cho tiện, trong khi người đó chưa đáp ứng điều kiện của chức danh. Ngược lại, có doanh nghiệp thuộc diện phải bố trí nhưng bỏ trống vị trí này trong nhiều năm. Cả hai tình huống đều tạo rủi ro khi cần chữ ký kế toán trưởng trên báo cáo tài chính.
Vị trí kế toán trưởng theo Luật Kế toán
Luật Kế toán quy định đơn vị kế toán phải bố trí kế toán trưởng. Theo Điều 54 Luật Kế toán, kế toán trưởng của doanh nghiệp phải có chuyên môn, nghiệp vụ về kế toán từ trình độ trung cấp trở lên, có chứng chỉ bồi dưỡng kế toán trưởng và có thời gian công tác thực tế về kế toán ít nhất 2 năm với người có trình độ đại học trở lên, ít nhất 3 năm với người có trình độ trung cấp, cao đẳng. Theo Điều 20 Nghị định 174/2016/NĐ-CP, khi chưa bố trí được kế toán trưởng, đơn vị được bố trí người phụ trách kế toán tối đa 12 tháng; hết thời hạn này phải bố trí kế toán trưởng.
Riêng doanh nghiệp siêu nhỏ theo pháp luật về hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa được bố trí người phụ trách kế toán mà không bắt buộc phải có kế toán trưởng. Với các doanh nghiệp khác, bố trí người phụ trách kế toán chỉ là giải pháp tạm thời.
Trách nhiệm gắn với vị trí
Kế toán trưởng không chỉ là người ký báo cáo. Vị trí này có trách nhiệm tổ chức công tác kế toán, kiểm tra tính hợp pháp của chứng từ và có quyền độc lập về chuyên môn nghiệp vụ. Chữ ký của kế toán trưởng trên báo cáo tài chính và chứng từ mang ý nghĩa xác nhận về mặt chuyên môn.
Đây là lý do việc để một người chưa đủ điều kiện ký với danh nghĩa kế toán trưởng tạo rủi ro cho cả doanh nghiệp lẫn cá nhân đó.
Ba phương án cho doanh nghiệp nhỏ
Tuyển kế toán trưởng toàn thời gian, phù hợp khi quy mô đủ lớn để công việc lấp đầy thời gian của một người.
Thuê kế toán trưởng theo hình thức bán thời gian hoặc thuê ngoài, do đơn vị cung cấp dịch vụ kế toán đáp ứng điều kiện đảm nhiệm. Phương án này phổ biến với doanh nghiệp vừa và nhỏ.
Bố trí người phụ trách kế toán trong thời hạn cho phép, đồng thời chuẩn bị nhân sự đáp ứng điều kiện cho giai đoạn sau.
Phân biệt với người làm kế toán tổng hợp
Trong thực tế nhiều doanh nghiệp nhỏ chỉ có một người làm toàn bộ công việc kế toán và gọi người đó là kế toán trưởng. Cần phân biệt: kế toán tổng hợp là mô tả công việc, kế toán trưởng là chức danh có điều kiện pháp lý và trách nhiệm riêng. Việc gọi sai không tạo ra vấn đề cho tới khi cần chữ ký kế toán trưởng trên báo cáo tài chính hoặc trên hồ sơ gửi ngân hàng, và lúc đó doanh nghiệp mới phát hiện người ký chưa đủ điều kiện. Kiểm tra sớm luôn rẻ hơn xử lý muộn.
Ứng dụng thực tiễn
Việc cần làm ngay là kiểm tra người đang ký với tư cách kế toán trưởng có đáp ứng điều kiện không, và nếu đang bố trí người phụ trách kế toán thì thời hạn cho phép còn bao lâu. Nếu chưa đủ điều kiện, xử lý bằng một trong ba phương án trên thay vì để nguyên. Khi thuê kế toán trưởng bên ngoài, làm rõ trong hợp đồng phạm vi trách nhiệm, quyền tiếp cận thông tin và tần suất làm việc, vì vị trí này cần nắm được hoạt động thực tế chứ không chỉ ký giấy tờ. Cuối cùng, ghi rõ trong hồ sơ nội bộ ai đang giữ vị trí này và từ thời điểm nào, vì đây là thông tin cơ quan quản lý và ngân hàng đều có thể hỏi tới.
Căn cứ pháp lý: Luật Kế toán số 88/2015/QH13, Điều 54; Nghị định 174/2016/NĐ-CP, Điều 20.
Nội dung chuyên môn mang tính tham khảo, theo tài liệu cập nhật đến 01/9/2026; không thay thế tư vấn cho tình huống cụ thể. Quý khách cần đối chiếu văn bản gốc và tình trạng hiệu lực tại thời điểm áp dụng.

