Bỏ qua đến nội dung chính
ACC – Asia Consulting & Technology

Thuế và kế toán doanh nghiệp

Chế độ kế toán áp dụng cho doanh nghiệp nhỏ và vừa

Chế độ kế toán doanh nghiệp nhỏ và vừa: Thông tư 133/2016 hay Thông tư 99/2025, tiêu chí lựa chọn và thủ tục khi muốn thay đổi.

Biên soạn: ACC, Ban biên tập · Cập nhật · 4 phút đọc

Tóm tắt

Chế độ kế toán doanh nghiệp nhỏ và vừa có hai lựa chọn chính là Thông tư 133/2016/TT-BTC và Thông tư 99/2025/TT-BTC; doanh nghiệp siêu nhỏ có thêm Thông tư 58/2026/TT-BTC. Bài viết so sánh các lựa chọn, bốn tiêu chí cân nhắc và thủ tục khi muốn thay đổi.

Chế độ kế toán thường được chọn vội trong tuần đầu thành lập, theo gợi ý của người làm dịch vụ, và hiếm khi được xem lại. Nhưng chế độ kế toán quyết định hệ thống tài khoản, biểu mẫu báo cáo và mức độ chi tiết của thông tin mà chủ doanh nghiệp nhận được. Từ năm 2026, các lựa chọn còn thay đổi theo văn bản mới.

Hai lựa chọn phổ biến

Doanh nghiệp nhỏ và vừa có thể áp dụng chế độ kế toán dành riêng cho doanh nghiệp nhỏ và vừa theo Thông tư 133/2016/TT-BTC, hoặc áp dụng chế độ kế toán doanh nghiệp theo Thông tư 99/2025/TT-BTC (thay thế Thông tư 200/2014/TT-BTC từ ngày 01/01/2026) nếu có nhu cầu. Riêng doanh nghiệp siêu nhỏ có thêm lựa chọn chế độ kế toán theo Thông tư 58/2026/TT-BTC, áp dụng cho năm tài chính bắt đầu từ ngày 01/7/2026.

Chế độ dành cho doanh nghiệp nhỏ và vừa đơn giản hơn về hệ thống tài khoản và biểu mẫu báo cáo, phù hợp với doanh nghiệp có nghiệp vụ không phức tạp và không có nhu cầu báo cáo chuyên sâu.

Chế độ áp dụng chung chi tiết hơn, phù hợp với doanh nghiệp có kế hoạch mở rộng, có nhu cầu gọi vốn, hoặc có nghiệp vụ phức tạp như nhiều đơn vị trực thuộc, hoạt động xuất nhập khẩu, hoặc sản xuất nhiều công đoạn.

Bốn tiêu chí cân nhắc

Kế hoạch phát triển. Doanh nghiệp dự định gọi vốn hoặc mở rộng trong hai đến ba năm tới nên chọn chế độ chi tiết hơn ngay từ đầu, vì chuyển đổi giữa chừng tốn công.

Yêu cầu của bên thứ ba. Ngân hàng, nhà đầu tư và đối tác lớn thường quen với báo cáo theo chế độ chung.

Đặc thù nghiệp vụ. Doanh nghiệp sản xuất cần theo dõi giá thành, doanh nghiệp xuất nhập khẩu cần theo dõi nhiều loại chi phí gắn với lô hàng.

Năng lực nhân sự. Chế độ chi tiết hơn đòi hỏi người làm kế toán có trình độ tương ứng.

Thay đổi chế độ kế toán

Việc thay đổi cần được thực hiện đúng thủ tục và thường áp dụng từ đầu năm tài chính, kèm việc chuyển đổi số liệu và bảo đảm tính so sánh của báo cáo. Đây là công việc mất thời gian, nên chọn đúng ngay từ đầu vẫn tốt hơn.

Chế độ kế toán và thông tin phục vụ điều hành

Một góc nhìn ít được nhắc: chế độ kế toán quyết định chủ doanh nghiệp nhìn thấy gì hằng tháng. Chế độ đơn giản cho ra báo cáo đủ để nộp cơ quan thuế nhưng thường không đủ để trả lời các câu hỏi điều hành, chẳng hạn sản phẩm nào đang lãi, khách hàng nào đang chiếm nhiều vốn lưu động, chi phí nào tăng bất thường. Doanh nghiệp muốn có những thông tin đó cần bổ sung hệ thống theo dõi quản trị bên cạnh sổ sách kế toán, hoặc chọn chế độ chi tiết hơn ngay từ đầu.

Ứng dụng thực tiễn

Trước khi chọn, cần trả lời hai câu hỏi: trong hai năm tới doanh nghiệp có ý định gọi vốn hoặc vay quy mô lớn không, và nghiệp vụ có cần theo dõi chi tiết theo sản phẩm, dự án hay lô hàng không. Nếu câu trả lời cho một trong hai là có, cân nhắc chế độ chi tiết hơn. Ghi rõ chế độ kế toán đã chọn trong hồ sơ nội bộ để người làm kế toán kế tiếp không áp dụng khác đi. Xem lại quyết định này vào cuối năm thứ hai, khi doanh nghiệp đã có đủ dữ liệu về nhu cầu thực tế của mình. Nếu doanh nghiệp đang dùng dịch vụ kế toán thuê ngoài, hỏi rõ đơn vị dịch vụ đang áp dụng chế độ nào và vì sao, thay vì mặc định đó là lựa chọn tối ưu cho mình.

Căn cứ pháp lý: Luật Kế toán số 88/2015/QH13; Thông tư 99/2025/TT-BTC, áp dụng từ 01/01/2026; Thông tư 133/2016/TT-BTC; Thông tư 58/2026/TT-BTC ngày 25/5/2026, hiệu lực từ 01/7/2026, thay thế Thông tư 132/2018/TT-BTC.

Nội dung chuyên môn mang tính tham khảo, theo tài liệu cập nhật đến 01/9/2026; không thay thế tư vấn cho tình huống cụ thể. Quý khách cần đối chiếu văn bản gốc và tình trạng hiệu lực tại thời điểm áp dụng.

Bài viết khác

Nhận bản xem trước miễn phí